Het arsenaal aan medicijnen tegen reumatoïde artritis blijft groeien. De nieuwste middelen zijn de zogeheten Jak-remmers. “Ik denk dat dit krachtige middelen kunnen zijn”, zegt hoogleraar Tom Huizinga uit Leiden.

Recent zijn twee nieuwe medicijnen tegen reumatoïde artritis op de markt gekomen, die veel mensen voordelen kunnen bieden. Het gaat om een nieuwe klasse geneesmiddelen onder de naam Jak-remmers. Zij werken volgens een ander fysiologisch principe dan de bestaande medicatie. Dus mogelijk kunnen straks mensen geholpen worden bij wie de huidige medicijnen niet werken. Jak-remmers zijn tabletten, dus zelf inspuiten zoals bij MTX, waar veel gebruikers een dag misselijk van zijn, is dan niet nodig.

Baricitinib en tofacitinib, de twee nieuwe middelen, zijn inmiddels goedgekeurd door de EMA, de European Medicines Agency. Dat betekent dat ze voldoende effectief en veilig zijn bevonden. De producenten, de Amerikaanse bedrijven Eli Lilly en Pfizer, zijn met een prijs gekomen, en het Zorginstituut Nederland heeft bepaald dat het medicijn op vergoeding mag rekenen. Artsen kunnen het dus voorschrijven en apothekers mogen het beschikbaar stellen.

Cytokines

Prof dr Tom Huizinga, reumatoloog aan het LUMC, legt uit hoe de middelen werken: “Ons bloed bevat zogeheten cytokines, een soort boodschappermoleculen. Deze hechten zich aan de oppervlakte van cellen, en maken dat binnen die cel andere genen worden afgelezen dan normaal. Dat noemen we signaaltransductie. Iemand met reumatoïde artritis heeft te veel cytokines in zijn bloed, dus er vindt te veel signaaltransductie plaats. Jak-remmers verminderen de aanmaak van cytokines.”

“Ik denk dat de Jak-remmers krachtige middelen kunnen zijn”, zegt Huizinga. “Over mogelijke bijwerkingen is de kennis op dit moment uiteraard beperkt. In de testfasen hebben tienduizenden mensen het middel gebruikt, maar slechts voor korte perioden. Eventuele bijwerkingen op de lange termijn komen pas na jaren aan het licht.”

Iemand die onderzoek doet naar het ontstaan van RA en de werking en mogelijke bijwerkingen van baricitinib is arts-onderzoeker Jacqueline Dekkers, LUMC: “Met celkweken in het lab, dus zonder proeven op mensen, kun je al heel veel over een medicijn te weten komen. Zoals: zien we inderdaad dat er minder cytokines worden aangemaakt? Zien we ook verandering in de signaaltransductie? En zien we dat de cellen nu minder antistoffen produceren, die mogelijk de reumatoïde artritis veroorzaken? Dat zijn belangrijke punten als je het nut van Jak-remmers goed in kaart wilt brengen.”

Tom Huizinga: “Als we straks over deze middelen beschikken, schrijven we het eerst voor aan de mensen bij wie nu niets lijkt te helpen.”

Hoe nuttig is een medicijn?

Goed onderzoek naar medicijnen combineert meerdere benaderingen, zegt Huizinga: “Allereerst kijk je natuurlijk of een middel bij je patiënten aanslaat of niet. Hoeveel mensen hebben er baat bij, hoeveel niet? Ten tweede kijk je of hierin een patroon te ontdekken valt: bij wie precies slaat het aan en bij wie niet? Soms stuit je daarbij op onverwachte verbanden. Van de ontstekingsremmer ciclosporine bijvoorbeeld ontdekten we ooit dat de dosis hiervan zich in het lichaam verdubbelt wanneer je er grapefruitsap bij drinkt. Dat had niemand voorspeld.”

Zulke patronen kunnen vervolgens weer aanleiding zijn het medicijn in het laboratorium nader te onderzoeken. Jacqueline Dekkers: “Wat doet het middel precies in het lichaam? Welke mechanismen in de cel zet het in werking? Dat kun je alleen in een lab goed uitzoeken.”

Tom Huizinga: “Al deze studies samen geven een goed beeld van het nut van een medicijn.”

Of de Jak-remmers straks vervangers worden voor MTX, momenteel eerste keus bij reumatoïde artritis, is nog de vraag. MTX is namelijk bij veel mensen effectief en daarbij heel goedkoop, even afgezien van genoemde misselijkheid. “Het is waarschijnlijker dat Jak-remmers een aanvulling gaan worden op de biologicals”, zegt Dekkers. Over enige tijd hoopt zij te promoveren op haar onderzoek.

Afhankelijk van het type moeten Jak-Remmers een of twee keer per dag als tablet worden ingenomen.

Bron: Reuma Magazine 25 mei 2017 (http://www.reumamagazine.nl/reumanieuws/item/420373-twee-nieuwe-medicijnen-tegen-reuma)